U godini kada se navršava više od tri veka od uspostavljanja Karlovačke mitropolije, jedne od najznačajnijih verskih, kulturnih i političkih institucija u istoriji srpskog naroda, kao i jubilej dva veka od osnivanja Matice srpske, Galerija Matice srpske priređuje izložbu „Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije“.
Svečano otvaranje izložbe biće održano u petak, 5. juna, u 20 časova. Na otvaranju će nastupiti Hor Saborne crkve Sveti Georgije iz Novog Sada.
Crkvena umetnost Karlovačke mitropolije pripada najsloženijim celinama srpske umetnosti novog veka. Njen razvoj trajao je više od dva stoleća, u istorijskom i simboličkom prostoru u kojem su se ukrštali vera, politika, obrazovanje, društvena reprezentacija i nacionalna svest. U ikonostasima, zidnom slikarstvu, portretima, grafici i enterijerima hramova oblikovala se javna slika ove crkvene institucije, njen duhovni autoritet, istorijsko pamćenje i mesto srpske zajednice u Habzburškoj monarhiji.
Celokupna umetnost Karlovačke mitropolije razvijala se kao dug proces preobražaja pravoslavne slike u političkim, društvenim i kulturnim uslovima koji su se neprestano menjali. Počela je u svetu skromnih zografskih ikona, malih parohijskih hramova i obnovljenih manastira, a završila se u dobu akademskog slikarstva, istorijskih kompozicija, patrijaršijskih dvorana, oficijelnih portreta i simbolistički obojenih religioznih predstava.
Menjali su se stilovi, središta uticaja, naručioci i umetnički ideali, ali je osnovna potreba ostala ista – da se u slici sačuva vera, učvrsti zajednica i pokaže njeno mesto u istoriji. Karlovačka mitropolija bila je crkvena uprava, kulturni okvir i prostor u kojem su arhijereji, monasi, građani, priložnici, intelektualci i umetnici oblikovali jedan od najvažnijih vidova srpske novovekovne vizuelne kulture.
Njena umetnost pokazuje snagu pravoslavne tradicije da se razvija kroz dodir sa Kijevom, Bečom, Peštom, Minhenom i Rimom, prevodeći različite uticaje u sopstveni izraz. U tome je njena istorijska vrednost – u povezanosti sa duhovnim središtem i sposobnosti da prihvati nove oblike znanja, ukusa i javne kulture. Ujedinjenjem srpskih crkvenih oblasti 1920. godine završena je istorija Karlovačke mitropolije kao zasebne institucije, ali su njen sjaj i slava ostavili trajan pečat u srpskom razumevanju vere, umetnosti i istorije.
Pored dela iz kolekcije Galerije Matice srpske, publika će imati priliku da vidi eksponate iz Muzeja Srpske pravoslavne crkve u Beogradu, Srpskog crkvenog muzeja u Sentandreji, Narodnog muzeja Srbije, Muzeja Vojvodine, Vojnog muzeja u Beogradu, Muzeja grada Beograda, Narodnog muzeja Pančevo, Narodnog muzeja Kikinde, Narodnog muzeja Zrenjanina, Gradskog muzeja Vršac, kao i iz zbirki Eparhije bačke, sremske, banatske, budimske i temišvarske, Muzeja SPC – Eparhije zagrebačko-ljubljanske i Istorijsko-umetničkog muzeja u Beču.
Poseban segment izložbe posvećen je trajnim vrednostima i dostignućima Karlovačke mitropolije čiji se odjeci prepoznaju i danas – u obrazovanju kroz Karlovačku gimnaziju, vinogradarskoj tradiciji kroz bermet i očuvanju umetničkih zanata kroz jedinstven primer kožnih tapeta Patrijaršijskog dvora u Sremskim Karlovcima.
U realizaciji ovog dela izložbe učestvovale su učenice Karlovačke gimnazije Milica Dimitrijević i Mirjana Jelić, Manual muzej zaboravljenih umetnosti i Muzej pčelarstva i vinarstva Živanović.
Posetiocima će biti dostupan i bogat multimedijalni sadržaj za koji su zaslužni prof. dr Isidora Đurić, prof. dr Igor Kekeljević i msr Filip Mirski, kao i kratki igrano-dokumentarni film u produkciji Miroslava Stajića i Mista Production.
Autori izložbe su prof. dr Vladimir Simić, istoričar umetnosti, i dr Aleksandra Čelovski, kustoskinja Galerije Matice srpske.
Izložbu će pratiti raznovrstan program petkom od 19 časova, kao i kustoska vođenja vikendom u 13 i 17 časova. Za najmlađe posetioce pripremljen je i porodični vodič koji će im približiti značaj Karlovačke mitropolije i njenu ulogu u srpskoj istoriji i kulturi.
Izložba će biti otvorena za posetioce do 27. septembra 2026. godine.
Realizaciju izložbe i kataloga omogućili su Ministarstvo kulture Republike Srbije i Pokrajinski sekretarijat za kulturu, informisanje i odnose sa verskim zajednicama, uz podršku stalnog pokrovitelja DDOR osiguranja.
Medijski partneri izložbe su JMU Radio-televizija Vojvodine, Televizija Hram, Radio Slovo ljubve, Radio Beseda, Color Press Group, Naxi Planeta radio i portal Kulture – Asocijacija za promociju umetnosti i kulture.
nsuzivo.rs
