Petrovaradinska tvrđava doživljava velike izmene: novi most, tunel i botanička bašta unaprediće kulturno-turističku ponudu Novog Sada.
U središtu plana nalazi se očuvanje autentičnosti kompleksa, uvođenje novih kulturno-turističkih sadržaja, kao i bolje povezivanje tvrđave sa gradom putem pešačko-biciklističkog mosta i tunela.
Na zvaničnom sajtu Grada Novi Sad objavljen je Elaborat plana detaljne regulacije Petrovaradinska tvrđava, koji obuhvata oko 130 hektara. Ovaj prostor čine gornja tvrđava, donja tvrđava odnosno Vaserštat, dunavski bedem, kao i parkovske i zelene površine.
Zbog svoje veličine i statusa kulturnog dobra od velikog značaja, stanje na terenu je raznoliko. Gornja tvrđava sa Hornverkom trenutno obuhvata javne ustanove poput muzeja i galerija, ali i različite kulturne i ugostiteljske sadržaje, uključujući umetničke ateljee, hotel i restorane.
Plan koji je na javnom uvidu predviđa potpuno očuvanje istorijske celine i svih originalnih elemenata kompleksa, odnosno autentičnosti ambijenta, arhitekture i prirodnog okruženja. Imajući u vidu javnu namenu tvrđave i njen značaj za kulturu i umetnost, u narednom periodu planiraju se sanacija, adaptacija i rekonstrukcija postojećih objekata.
Jedan od najzanimljivijih segmenata plana jeste izgradnja novog mosta na stubovima nekadašnjeg mosta Franje Josifa, koji bi služio kao pešačko-biciklistička veza između Petrovaradina i novosadske obale Dunava. Most bi bio povezan sa tunelom ispod tvrđave i pratećom saobraćajnom infrastrukturom.
Planom su predviđene pešačko-biciklističke veze sa Sunčanim kejom i Bulevarom cara Lazara na jednoj strani, dok bi se na drugoj strani most nadovezivao na Kamenički put i samu tvrđavu, uz tunelsku vezu ka Lovotursu.
Tunel ispod tvrđave dobiće novu funkciju – planirano je uspostavljanje vertikalne komunikacije putem lifta koji bi povezivao tunel sa gornjim platoom tvrđave. Tunel, dužine 355 metara, ocenjen je kao konstrukciono očuvan i predviđa se njegova prenamena u promotivno-izložbeni prostor posvećen istoriji tvrđave. Na istočnom ulazu planira se očuvanje postojećeg objekta u zoni nekadašnje železničke stanice, sa mogućom turističko-ugostiteljskom namenom.
Objekat nekadašnje rasputnice uz Bulevar cara Lazara zadržava se i može dobiti turističku funkciju. Takođe, planirana je sanacija, rekonstrukcija ili adaptacija očuvanih rečnih stubova starog mosta.
Bedemi, koji trenutno nemaju jasno definisanu namenu, mogli bi u budućnosti da se koriste za ugostiteljske i rekreativne sadržaje. Kruna dunavskog bedema na sremskoj strani biće uređena kao pešačka komunikacija širine dva metra, čime će se omogućiti veza novog mosta sa podgrađem.
Na Varadinskom mostu, izgrađenom 2000. godine, ne planiraju se veće izmene, ali su moguće rekonstrukcije i adaptacije u cilju održavanja.
U donjoj tvrđavi preovlađuju stambeno-poslovni sadržaji, uz prisustvo objekata Vojske Srbije. Uočljivi su uglavnom manji objekti, dok su viši spratni objekti ređi. Ključni izazov daljeg razvoja ovog prostora odnosi se na reorganizaciju saobraćaja.
Ipak, iz dostupnog plana nije u potpunosti jasno definisano kako bi ta reorganizacija izgledala, niti kakva bi bila buduća uloga Varadinskog mosta. Jedna od osnovnih ideja jeste uklanjanje saobraćaja sa tvrđave, dok je parkiranje planirano na prostoru nekadašnjih vojnih objekata južno od Lovotursa.
Kada je reč o objektima od posebnog značaja, planom se zadržavaju postojeći objekti Akademije umetnosti, bez izgradnje novih, u skladu sa uslovima zaštite.
Kao jedan od najvažnijih novih sadržaja planirana je botanička bašta na površini od oko četiri hektara. Minimalni udeo zelenih površina definisan je na 60%, dok je izgradnja objekata dozvoljena na do 10% površine, poput upravne zgrade sa kancelarijama i amfiteatrima.
Predviđeni su i staklenici sa istraživačkim laboratorijama i proizvodnim delom, kao i prateći tehnički objekti. Ambijent će biti oblikovan što prirodnije, sa više tematskih celina, uključujući i jezero sa akvarijumskim biljkama. Glavni pristup planiran je iz Preradovićeve ulice, dok je sekundarni iz pravca Ulice Dunavske divizije.
Prostor gornje tvrđave neće doživeti značajnije promene kada je reč o vegetaciji – predviđeno je očuvanje postojećeg zelenila i mirnog ambijenta bez preteranih intervencija.
Zelenilo na bedemima i šančevima nastaviće da se održava kao livadski prostor. U zaštitnom pojasu oko tvrđave planirani su sadržaji poput parka prijateljstva, zabavnog parka i botaničkih vrtova, dok će Molinarijev park biti unapređen dodatnim zelenilom.
Duž Puta Dunavske divizije planirano je i proširenje zone groblja, zbog nedostatka prostora za sahranjivanje na sremskoj strani grada.
Uvođenjem novih sadržaja, poput botaničke bašte, izložbenih prostora u tunelu, turističkih i ugostiteljskih punktova i aktiviranjem bedema, tvrđava dobija novu funkcionalnu dimenziju koja prevazilazi njenu tradicionalnu kulturno-istorijsku ulogu.
Na taj način, Petrovaradinska tvrđava se postepeno razvija u složen urbani prostor u kome se prepliću turizam, rekreacija, obrazovanje i svakodnevni život. Takav razvoj može povećati turistički pritisak, ali i dodatno istaći značaj ovog prostora na regionalnom nivou.
Ipak, ostaje otvoreno pitanje da li će infrastrukturni i saobraćajni aspekti biti dovoljno precizno definisani da podrže ovako ambiciozan razvoj. Upravo od toga zavisi da li će tvrđava postati zaokružena i funkcionalna celina ili će deo njenog potencijala ostati nedovoljno iskorišćen.
