Dvorac porodice Špicer: Biser arhitekture na ivici propasti

       

U centru Beočina, sakriven u rastinje, nalazi se biser arhitekture sa kraja XIX veka.

Dvorac porodice Špicer zasigurno je najznačajnija građevina svoje okoline. Tragično prepušten vremenu, opustošen i pokraden od nekadašnjeg sjaja.

Ovo arhitektonsko blago konstruisano je u periodu od 1890 do 1892. godine za potrebe imućne i ugledne porodice Špicer. Vlasnici beočinske cementare, izgradivši svoj novi dom, Beočinu su poklonili zamak u stilu eklektičke arhitekture, po mišljenju mnogih među najlepšim u Evropi.

Foto: Milan Trifunović

Njegov tvorac i projektant bio je čuveni Imre Štajndl, čije je napoznatije delo Zgrada Parlamenta Mađarke u Budimpešti. Na dvorcu su primetni elementi starih stilova poput romanike, gotike, renesanse i baroka. Takođe, dvorac je projektovan i pod direktnim uticajem novog i modernog pravca – secesije.

U isto doba kada je sagrađen dvorac, oko njega je podignut veliki i bogati park, poznatiji kao Špicer bašta.

Uoči Drugog svetskog rata, Ede Špicer i njegova porodica napuštaju svoju kuću i odlaze iz Srbije. Meštani veruju da su otišli u Nemačku, gde i danas žive njihovi potpomci.

Prema svedočenju starijih Beočinaca, u vreme rata nacisti su koristili dvorac kao sedište nemačke vojne komande.

Nakon oslobođenja, objekat je nacionalizovan, tako je nekadašnja porodična vila dobila novu namenu. Bila je gradska biblioteka, dom kulture i sedište rukometnog kluba. Iz prostorija dvoca oglasio se i prvi radio u Beočinu. Kuća Špicerovih bila je i škola koju su pohađali učenici viših razreda.

U jednom trenutku, na godinu ili dve, u dvorcu su pred matičerem sklapani brakovi. Naš poznati pesnik Mika Antić, deo dvorca je koristio kao svoj slikarski atelje, jer je pored pisanja bio vrlo vičan i kao slikar. Naposletku bio je ekskluzivni restoran sa prenoćištem.

Dvorac u periodu kada se u njemu nalazio restoran sa prenoćištem
Foto: Pinterest

Kada je privatizovano preduzeće Podunavlje, u čijem sklopu je funkcionisao, počinje naglo, tužno i sramotno pustošenje zamka.

1997. godine dvorac porodice Špicer proglašen je za spomenik kulture, ali nova laskava titula nije ga zaštitila od daljeg propadanja.

Danas su gotovo svi prozori polomljeni, a fasada išarana i oskrnavljena. Prostrane sobe i grandiozni hol preplavljeni su smećem. Usled obilnih padavina tokom zime 2011. godine, deo trema se urušio. Detalji koji su pukom srećom preživeli, svedoče činjenici kakva je građevinska lepotica prepuštena zaboravu.

Upozorenje na ulazu na imanje
Foto: Lancia88

Dvorac Špicerovih retko ko posećuje. Zbog neophodne dozvole od strane opštine, usled opasnosti od rušenja, u njegove prostorije danas zalutaju umetnici, pevači, glumci i redatelji, kojima je “kuća duhova” savršena lokacija za snimanje. Oni najpoznatiji su Klint Istvud za potrebe snimanja filma Ratnici i Emir Kusturica sa glumačkom ekipom filma Crna mačka, beli mačor.

U dvorcu je sniman film Dečak i violina (1975)

Odbrana temelja starog dvorca

Sremske novine pre šest godina objavile su informaciju o početku radova na regulisanju toka Kozarskog potoka, čija je voda pretila da trajno ošteti temelje zamka. Tada je formirano korito koje je usmerilo potok i sačuvalo kuću porodice Špicer od sigurne propasti.

Dvorac Špicer i propali plan o zakupu

Svojevremeno na internet portalu gradnja.rs osvanula je vest da će dvorac dobiti novog zakupca. Kulturni forum iz Sremske Mitrovica i opština Beočin planirali su potpisivanje ugovora kojim bi se komšijama iz Mitrovice dvorac ustupio u zakup na 50 godina.

Tom prilikom, Radomir Jovelić Višorov predsednik Kulturnog foruma, izjavio je da je u planu detaljna i obimna rekonstrukcija objekta za čije bi se potrebe utrošila suma od 1.5 miliona evra. Dvorac Špicerovih, ponovo bi zasijao starim sjajem, ovog puta kao muzej narodne nošnje podunavskih krajeva. U sklopu objekta nalazila bi se vinoteka, pivoteka, restoran i hostel, kao i kancelarije za potrebe raznih kulturnih udruženja kojima bi objekat bio ustupljen za različite manifestacije.

Od ove najave prošlo je više od četiri godine. Nažalost, iz nekih nepoznatih razloga plan nije realizovan.

Koristimo ovu priliku da apelujemo na beočinske vlasti da insistiraju na očuvanju dvorca. Svesni smo činjenice da je temeljno renoviranje objekta ogroman izdatak, ali smo sigurni da postoje mere predostrožnosti koje je moguće realizovati, kako bismo kuću Špicerovih sačuvali od propasti i ostavili je u nasleđe novim generacijama.

Autor: nsuzivo.rs

POGLEDAJE: Dokumentarni film o dvorcu Špicer

Komentari: